به بهانه روز جهانی زبان مادری

تدریس زبان مادری، قانونی که اجرا نشده، متوقف گردید

تدریس زبان مادری، قانونی که اجرا نشده، متوقف گردید به گزارش المور، «زبان مادری» نه فقط روایت اسطوره ها و آئین  ملتهاست، بلکه حافظه تاریخی و شیوه زیست هر جامعه را نشان می دهد؛ دراین میان هرچند تدریس زبان مادری و محلی با چالش های فراوانی روبروست اما طبق اصل 15 قانون اساسی کشور «تدریس ادبیات محلی در مدارس آزاد است» که با استناد بر همین اصل 6 سال پیش برای تدوین پیش نویسی، کارگروهی در آموزش و پرورش تشکیل شد؛ کارگروهی که خروجی تا حالا نداشته است.


به گزارش المور به نقل از ایسنا، در جهان امروز که روندهای جهانی شدن، گسترش رسانه های فراملی و سیطره زبان های غالب با شتابی فزاینده پیش می رود، خیلی از زبان های محلی و بومی در معرض تضعیف یا فراموشی قرار گرفته اند. بر پایه گزارش های یونسکو، هزاران زبان در نقاط مختلف جهان با خطر انقراض مواجه اند و شماری از آنها تنها در بین نسل های سالمند جریان دارند؛ وضعیتی که زنگ خطری جدی برای تنوع فرهنگی و زبانی جهان بشمار می رود.

هشدارها نسبت به از بین رفتن «زبان مادری»

کارشناسان هشدار می دهند که با از میان رفتن هر زبان، نه فقط واژگان، بلکه روایت ها، اسطوره ها، دانش بومی، آئین ها و شیوه های خاص فهم جهان هم به خاموشی سپرده می شود.
از نگاه یونسکو، زبان مادری تنها وسیله ای برای انتقال پیام نیست، بلکه ظرف اندیشه، حافظه تاریخی، نظام ارزشی و شیوه زیست یک جامعه است؛ گنجینه ای ناملموس که با خاموشی هر زبان، بخشی از میراث فرهنگی بشر هم برای همیشه از دست می رود.
قانون، پشتِ زبان مادری
در ایران هم مسئله زبان مادری علاوه بر بعد فرهنگی، دارای پشتوانه حقوقی است. بر مبنای اصل ۱۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران "فارسی" است و اسناد، مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی باید با این زبان و خط باشد؛ با این وجود، استفاده از زبان های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد اعلام شده است.
این اصل در عین تاکید بر کارکرد وحدت بخش زبان رسمی، بر به رسمیت شناختن تنوع زبانی و فرهنگی کشور هم صحه می گذارد و چارچوبی حقوقی برای پاسداشت سرمایه فرهنگی اقوام ایرانی فراهم می آورد.
ایران با پیشینه ای تاریخی و تمدنی چند هزار ساله، سرزمین تنوع زبانی و فرهنگی است؛ از زبان ها و گویش های رایج در شمال و جنوب تا شرق و غرب کشور که هر یک حامل بخشی از تاریخ، ادبیات شفاهی، موسیقی، آئین ها و سبک های زیست مردمان این سرزمین اند. حفظ و تقویت این تنوع، نه در تقابل با وحدت ملی، بلکه در امتداد آن معنا می یابد؛ چونکه همبستگی پایدار، بر پایه به رسمیت شناختن تفاوت ها و ایجاد احساس تعلق مشترک شکل می گیرد.
کارشناسان حوزه آموزش، جامعه شناسی و ارتباطات اعتقاد دارند که سیاستگذاری زبانی نیازمند نگاهی متوازن و آینده نگر است؛ نگاهی که از یک سو جایگاه زبان رسمی را به عنوان ابزار ارتباط ملی و انسجام اجتماعی تثبیت کند و از طرف دیگر، زمینه های حفظ، آموزش و بازتولید زبان های مادری را فراهم آورد.
در این چارچوب، تقویت تولیدات رسانه ای بومی، پشتیبانی از پژوهش های دانشگاهی درباره ی زبان ها و گویش های محلی، مستندسازی ادبیات شفاهی و سودجستن از ظرفیت فضای مجازی برای آموزش و ترویج زبان های مادری همچون راهکارهایی است که می تواند به پویایی این حوزه کمک نماید.
این در حالیست که ثبت روزهایی در تقویم جهانی همچون «روز جهانی زبان مادری» بهانه ای است برای پاسداشت تنوع زبانی و یادآوری اهمیت زبان های مادری در تشکیل به هویت فردی و جمعی ملت ها؛ چنین بستری، تنها یک مناسبت نمادین در تقویم نیست؛ بلکه مجالی برای بازاندیشی در سیاستهای زبانی، ارزیابی میزان تحقق ظرفیتهای قانونی موجود و گفت و گو میان مسئولان، کارشناسان و کنشگران فرهنگی درباره ی راهکارهایی که می تواند توازن میان وحدت ملی و تنوع فرهنگی را تقویت کند.
روز جهانی زبان مادری یادآور این واقعیت است که تنوع زبانی نه تهدید، بلکه سرمایه ای مشترک برای توسعه فرهنگی و اجتماعی به شمار می رود؛ سرمایه ای که صیانت از آن، نیازمند عزم ملی، برنامه ریزی منسجم و مشارکت آگاهانه جامعه است.

توقف بررسی مشکلات آموزشی در مناطق دو یا چند زبانه کشور

حال و همزمان با این روز جهانی، پرسش اصلی اینست که سیاستها و برنامه های اجرائی در حوزه زبان های مادری تا چه اندازه توانسته اند به اهداف پیش بینی شده نزدیک شوند و چه اقداماتی می تواند به تحقق عملی ظرفیتهای قانونی و فرهنگی موجود یاری رساند؛ موضوعی که در ادامه، گفت و گو با دبیرکارگروه تدوین پیشنویس سند استراتژیک اجرای«اصل ۱۵ قانون اساسی» در شورایعالی آموزش وپرورش را رقم زد.
صالح سوری در گفت و گو با ایسنا، درباره اقدامات انجام شده در مورد زبان مادری در محتواهای آموزشی اظهار داشت: در نیمه دوم سال ۱۳۹۸ باتوجه به برخی مطالبات مطرح شده در فضای سیاسی و رسانه ای کشور، در شورایعالی آموزش وپرورش میزی با عنوان «اقوام شورای عالی» تشکیل شد که به رصد و بررسی مشکلات و مسائل آموزش وپرورش مناطق دو یا چند زبانه می پرداخت. همچون عناوینی که در دستور کار این میز قرار گرفت، نحوه اجرای اصل ۱۵ قانون اساسی در آموزش وپرورش بود و به همین دلیل کارگروهی در شورایعالی متشکل از کارشناسان وزارت آموزش وپرورش و صاحبنظران دانشگاهی تشکیل شد که با برگزاری بالاتر از ۱۰ جلسه مبادرت به تدوین پیش نویسی تحت عنوان «سند راهبردی اجرای اصل ۱۵ قانون اساسی در آموزش و پرورش» کرد ولی با توجه با تغییر و تحولاتی که در فضای سیاسی کشور اتفاق افتاد، این مورد در عمل متوقف گردید و به مرحله تصویب غائی نرسید.
وی با اعلان اینکه اصولا ۱۵ قانون اساسی در کنار تأکید بر رسمیت زبان فارسی و ضرورت آموزش تمام دروس به زبان فارسی، بحث «تدریس ادبیات زبان های محلی و قومی » مطرح است، نه آموزش یا تدریس به زبان مادری اضافه کرد: عده ای از کارشناسان اعتقاد دارند که در کتب درسی به طرق مختلف، به ادبیات محلی و بومی توجه شده است.
تدریس ادبیات بومی در کنار زبان فارسی، در مدارس آزاد است
دبیرکارگروه تدوین پیشنویس سند استراتژیک اجرای«اصل ۱۵ قانون اساسی» در آموزش و پرورش اضافه کرد: شورایعالی آموزش وپرورش به عنوان مرجع سیاست گذاری در آموزش وپرورش در اسناد مصوب خود به اندازه لازم به ادبیات محلی و فرهنگ های بومی توجه کرده است به طوریکه در راهکارهای ۳-۵ سند تحول بر توانمندسازی دانش آموزان مناطق دوزبانه و در راه حل ۵-۵ هم بر اختصاص حداقل ۱۰ درصد و حداکثر ۲۰ درصد از برنامه های آموزشی به معرفی حرفه ها، هنرها، جغرافیا، آئین و رسوم و شرایط اقلیمی و جغرافیایی استانها تأکید گردیده است.
سوری در جواب این پرسش که آیا وعده های مطرح شده درباره ی تدریس زبان مادری محقق شده است؟ اظهار داشت: قاعدتا آنهایی که وعده تدریس زبان مادری داده اند باید مستندات قانونی خودرا برای بیان چنین وعده هایی اعلام کنند. اصل ۱۵ قانون اساسی به میزان کافی صراحت دارد و در این اصل و سایر اسناد بالادستی آموزش و پرورش، هیچ جایی اشاره به آموزش رسمی به زبان مادری یا تدریس زبان مادری نشده است و به شکل کاملا دقیق و روشن آمده است که همه «اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی باید با این زبان و خط(فارسی) باشد ولی استفاده از زبان های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس در کنار زبان فارسی آزاد است».
ورود «ادبیات بومی» به کتب درسی در چارچوب درس آزاد
وی اضافه کرد: برای تحقق اصل ۱۵ در چارچوب کتاب های درسی، درسهای اختیاری و قسمتهایی با عنوان «ادبیات بومی» پیش بینی شده است. سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی در پایه های دوم و سوم دوره اول ابتدایی یک درس با عنوان «درس آزاد»، در پایه های چهارم، پنجم و ششم دوره دوم ابتدایی هر کدام دو درس با عنوان «ادبیات بومی» و در دوره های اول و دوم متوسطه هم در تمامی پایه ها دو درس با عنوان «ادبیات بومی» درنظر گرفته که به دانش آموزان اجازه می دهد با کمک معلمان خود مطالبی به زبان محلی تهیه و تولید کنند و فرصت مناسبی برای بیان و ترویج زبان های محلی هر منطقه فراهم می آورد. همین طور از دیگر برنامه های وزارت آموزش وپرورش باید به «برنامه ویژه مدرسه بوم» و ظرفیت «راهنمای عمل برنامه درسی مدرسه ای» اشاره نمود.
مصوبه مشخصی برای الزام معلمان به استفاده از زبان بومی وجود ندارد
دبیرکارگروه تدوین پیشنویس سند استراتژیک اجرای «اصل ۱۵ قانون اساسی» در آموزش و پرورش درباره ی وضعیت دانش آموزان پیش دبستانی و پایه اول ابتدایی که ممکنست با زبان فارسی آشنایی کمتری داشته باشند، اضافه کرد: مصوبه مشخصی در شورایعالی برای الزام معلمان به استفاده از زبان بومی وجود ندارد و تدریس باید به زبان فارسی صورت گیرد. برای نوآموزان مناطق دو یا چند زبانه که با زبان فارسی آشنایی کمتری دارند، در نقشه راه اجرای سند تحول بنیادین پروژه هایی با عنوان «ایجاد زیرساخت و سازوکار برای پوشش برنامه و دوره پیش دبستانی مناطق لازم التوجه(محروم، روستاها، حاشیه شهرها، عشایرکوچ نشین) و دوزبانه به شکل سیال و منعطف» و «طراحی و اجرای برنامه های درسی و فوق برنامه تقویت زبان فارسی و پیشرفت مهارت های زبانی برای نوآموزان و دانش آموزان مناطق دوزبانه» تعریف شده است که انتظار می رود در سالیان آتی اجرائی شود.
به گفته ی ایشان، همین طور سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک می تواند بر مبنای بند ۴ ماده ۶ شرح وظایف خود مبنی بر«ایجاد ظرفیت و تسهیلات برای پوشش کامل خردسالان دوره دوم کودکی (از آغاز ۴ سالگی تا پایان ۶ سالگی) متناسب با امکانات و منابع طی یک دوره ۷ ساله (۱۴۰۰ ـ ۱۴۰۷) در چارچوب دوره پیش دبستانی و با اولویت بخش غیردولتی و همکاری و مشارکت دستگاههای دولتی، عمومی بخصوص برای خردسالان مناطق محروم و دو زبانه و دارای نیازهای ویژه، برنامه هایی در این مورد طراحی کند.
چالش های اجرائی تدریس ادبیات به زبانهای محلی
سوری ضمن اشاره به چالش های اجرائی تدریس ادبیات محلی اضافه کرد: تنوع گویش ها و زبان ها حتی در یک استان بسیار زیاد است؛ برای نمونه در مناطق آذری نشین، کردستان یا لرستان و خوزستان، گویش ها و حتی زبان های متفاوتی وجود دارد. تدوین یک کتاب درسی واحد برای این همه تنوع بسیار دشوار است و با پیچیدگی های اجرائی فراوانی همراه خواهد بود. از جانب دیگر باعث از بین رفتن تنوع زبانی موجود می شود و با یکسان سازی آنها عملاً خیلی از گویش ها و زبان های بومی از بین می روند. ضمن این که اگر هدف از چنین برنامه هایی حفظ زبان ها و گویش های محلی است، قاعدتاً باید اولویت با زبان ها و گویش هایی باشد که در معرض خطر و نابودی و فراموشی هستند.
لزوم تدوین اطلس زبان های محلی ایران
دبیرکارگروه تدوین پیشنویس سند استراتژیک اجرای «اصل ۱۵ قانون اساسی» در شورایعالی آموزش و پرورش با اعلان اینکه در صورت تصویب پیشنویس سند استراتژیک اجرای اصل ۱۵ قانون اساسی می توان در قالب این اصل، واحدهای اختیاری برای آموزش ادبیات محلی پیش بینی نمود اظهار داشت: نیاز به پژوهشی جامع و رسمی در این مورد از طرف وزارت آموزش وپرورش ضروری است تا تمام تهدیدات و صدمه های آن شناسایی شود البته قبل از آن ابتدا باید مشخص شود چند زبان محلی در ایران گویش دارند و اطلس زبان های محلی کشور تدوین شود.
این در حالیست که رضوان حکیم زاده معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش وپرورش در گفت و گو با ایسنا، در تکمیل این مورد اظهار داشت: دو زبانگی موضوع خاصی است؛ آموزش وپرورش به جهت اینکه دانش آموزانی که وارد نظام آموزشی می شوند، آمادگی لازم را داشته و برنامه درسی را دریافت و مشکلی نداشته باشند، افزایش پیش دبستانی ها و برگزاری دوره های کوتاه مدت تابستانی برای این دسته از خردسالان را به عنوان راهکار درنظر گرفته است.
بطور خلاصه، سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی در پایه های دوم و سوم دوره اول ابتدایی یک درس با عنوان درس آزاد، در پایه های چهارم، پنجم و ششم دوره دوم ابتدایی هر کدام دو درس با عنوان ادبیات بومی و در دوره های اول و دوم متوسطه هم در تمامی پایه ها دو درس با عنوان ادبیات بومی دیده که به دانش آموزان اجازه می دهد با کمک معلمان خود مطالبی به زبان محلی تهیه و تولید کنند و فرصت مناسبی برای بیان و ترویج زبان های محلی هر منطقه فراهم می آورد. به نقل از ایشان، همینطور سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک می تواند بر اساس بند ۴ ماده ۶ شرح وظایف خود بر مبنای ایجاد ظرفیت و تسهیلات برای پوشش کامل خردسالان دوره دوم کودکی (از شروع ۴ سالگی تا پایان ۶ سالگی) متناسب با امکانات و منابع طی یک دوره ۷ ساله (۱۴۰۰ ـ ۱۴۰۷) در قالب دوره پیش دبستانی و با اولویت بخش غیردولتی و همکاری و مشارکت دستگاههای دولتی، عمومی به خصوص برای خردسالان مناطق محروم و دو زبانه و دارای نیازهای ویژه، برنامه هایی در این مورد طراحی کند. لزوم تدوین اطلس زبان های محلی ایران دبیرکارگروه تدوین پیش نویس سند استراتژیک اجرای اصل ۱۵ قانون اساسی در شورای عالی آموزش وپرورش با اشاره به اینکه در صورت تصویب پیش نویس سند استراتژیک اجرای اصل ۱۵ قانون اساسی میتوان در چارچوب این اصل، واحدهای اختیاری برای آموزش ادبیات محلی پیش بینی کرد عنوان کرد: احتیاج به پژوهشی جامع و رسمی در این مورد از جانب وزارت آموزش و پرورش ضروریست تا تمام تهدیدات و لطمه های آن شناسایی شود البته پیش از آن ابتدا باید مشخص شود چند زبان محلی در ایران گویش دارند و اطلس زبان های محلی کشور تدوین شود.


منبع:

1404/12/05
09:30:28
5
0.0 / 5
موضوعهای خبر: ارز , برنامه , تسهیلات , تولید
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
X
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات کاربران المور در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۲ بعلاوه ۵
پربازدیدهای المور

جالبهای المور

جدیدهای المور

almur

المور

لاکشری و فشن

almur.ir - حقوق مادی و معنوی سایت المور محفوظ است (1395-1404)
المور، بهترین‌ها را در دنیای مد بیابید. راهنمای شما در دنیای فشن.