عباس آخوندی:
مسئله بنیادین ایران، نداشتن شهروند آگاه و کنشگر است
به گزارش المور، وزیر قبلی راه و شهرسازی با تاکید بر این که یکی از مسایل بنیادین ایران به ضعف نهاد شهروندی بازمی گردد، به خبرآنلاین می گوید: «حاکمیت بدون حضور شهروندان نمی تواند توسعه را محقق کند؛ به اعتقاد او، کنشگر باید بتواند مسایل را به درستی صورت بندی کند، مطالبه مشخصی از دولت داشته باشد و در صورت مواجهه با ادعاهای ناصحیح مسئولان، آنها را تشخیص دهد و نقد کند؛ ایده ای که پروژه «شهرداد» نیز مبنی بر آن شکل گرفته است.»
الهه جعفرزاده: «شهرداد» پروژه ای است که با هدف نزدیک کردن دانش به عمل و تقویت کنشگری شهروندان شکل گرفته است؛ مسیری که به قول بنیان گذارانش مقرر است افراد را از مواجهه صرف با مشکلات روزمره، بسمت شناخت و صورت بندی درست مسایل و در نهایت کنش آگاهانه هدایت کند. در دوره های این پروژه، موضوع هایی از تاب آوری اجتماعی و مدیریت شهری گرفته تا حمل و نقل، شوراها و حکمرانی آب در چارچوب کارگاه و با محوریت مسایل واقعی مورد بحث قرار می گیرند.
اما آیا اساساً میتوان «کنشگر» را در کارگاه تربیت کرد؟ مخاطب چنین دوره هایی چه کسانی هستند و فردی که از شهرداد بیرون می آید، مقرر است چه نقشی در جامعه داشته باشد؟
عباس آخوندی، وزیر قبلی راه و شهرسازی و مدیر پروژه «مدرسه شهرداد»، در گفتگو با خبرآنلاین درباره ی ایده ایجاد این پروژه، مفهوم کنشگری، شیوه آموزش و آن چه از شرکت کنندگان انتظار می رود توضیح می دهد.
مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید:
b>
آقای دکتر ایده «شهرداد» از کجا شکل گرفت؟ چه خلأیی در جامعه یا مدیریت شهری وجود داشت که شما را به این نتیجه رساند چنین مجموعه ای باید شکل بگیرد؟
از دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰، بر طبق ارزیابی ای که از وضعیت سیاست و حکمرانی در ایران داشتم، به این نتیجه رسیدم که یکی از اصلی ترین موانع رشد و توسعه کشور به ضعف «نهاد شهروندی» برمی گردد. بتدریج، فقدان «شهروند آگاه، مسئول، کنشگر و ذی حق» برای من به یک مسئله بنیادین تبدیل شد.
به اعتقاد من، اگر جامعه ای شهروندان مسئول و کنشگر داشته باشد، همین شهروندان می توانند زمینه اصلاح دولت و حکومت را فراهم آورند. از همان زمان به این نتیجه رسیدم که اگر مقرر است اندیشه اصلاح و توسعه را در ایران دنبال نماییم، باید احیای نهاد شهروندی را در کانون توجه قرار دهیم؛ بخصوص در حالی که با پدیده شهروند درجه یک و دو و تبعیض های گسترده شهروندی مواجهیم.
اگرچه بخش عمده تجربه من در حوزه حاکمیت بوده، اتفاقاً از درون همین تجربه به این نتیجه رسیدم که حاکمیت به تنهایی و بدون حضور شهروندان نمی تواند توسعه را محقق کند. بنابراین امروز هم معتقدم یکی از مهم ترین مسیرهای اصلاح و توسعه ایران، برگشت به مسئله شهروندی و تقویت این نهاد است.
در معرفی شهرداد بر «کنشگری» تاکید زیادی می شود. تعریف شما از کنشگر چیست و چه تفاوتی با یک شهروند آگاه یا متخصص دارد؟
کنشگر کسی است که بتواند مسئله را به درستی صورت بندی کند. همه ما روزانه با مشکلات مختلفی مواجهیم، اما مهم اینست که بتوانیم از ظاهر مشکل عبور نماییم، ریشه آنرا بشناسیم و صورت مسئله را درست تشخیص دهیم.
برای مثال، همه از تورم ناراضی اند، اما اگر تورم را فقط به «گرانی» تقلیل دهیم، طبیعتاً راهکار را هم در افزایش نظارت می بینیم؛ یعنی دولت نیروی بیشتری برای کنترل قیمتها استخدام کند. در حالیکه این اقدام می تواند هزینه های دولت و کسری بودجه را افزایش دهد. اگر مسئله را درست صورت بندی نماییم، باید به سراغ ریشه هایی مانند کسری بودجه، درآمدها و هزینه های دولت برویم.
بنابراین کنشگری فقط به مفهوم گلایه یا اعتراض نیست؛ هرچند اعتراض حق مردم است. کنشگر باید بتواند ریشه مسئله را تشخیص دهد و آنرا درست صورت بندی کند. این مورد درباره ی آب، شهر و دیگر مسایل کشور هم صدق می کند؛ چونکه راهکار مبتنی بر صورت مسئله نادرست، گاهی خود به پیچیده تر شدن مشکل منجر می شود.
آیا «کنشگری» چیزی است که در کلاس و کارگاه آموزش داده شود یا بیشتر در جریان تجربه، حضور در جامعه و مواجهه با مسایل واقعی شکل می گیرد؟
دقیقاً بنابراین بحث ما «کلاس» نیست، بلکه «کارگاه» است؛ یعنی با نمونه ها و مسایل واقعی سروکار داریم. به عنوان نمونه، آیا مشکل ترافیک با ساخت آزاد راه حل می شود؟ تجربه نشان داده است با افزایش آزاد راه ها، تعداد خودرو ها هم افزوده می شود و حتی ممکنست همان روز افتتاح یک آزاد راه شاهد راهبندان باشیم. بدین سبب راهکار ترافیک را باید در تقویت حمل و نقل عمومی جست وجو کرد.
وقتی شهرداری در بازوهای مطبوعاتی یا تبلیغات رسانه ای از ساخت یک پل یا آزاد راه به عنوان موفقیت یاد می کند، کنشگر باید بتواند بپرسد آیا بهتر نبود این منابع صرف افزایش ظرفیت مترو، اتوبوس، خطوط ویژه و دسترسی مردم به حمل و نقل عمومی شود؟ در حومه تهران و خیلی از شهرهای بزرگ، دسترسی به حمل و نقل عمومی محدود است و روزانه بیشتر از ۵۰۰ هزار خودرو وارد تهران می شوند. بدین سبب در این کارگاه ها تلاش می نماییم با بررسی همین مسایل واقعی، شیوه درست صورت بندی مسئله را تمرین نماییم.
شما به نقش رسانه ها هم در صورت بندی مسایل انتقاد دارید. مشکل را کجا می بینید؟
رسانه ها خیلی از مشکلات را درست تشخیص می دهند؛ مشکل ترافیک، ضعف آموزش یا مشکلات بهداشت و درمان را می بینند، اما وقتی می خواهند آنها را صورت بندی کنند و به دلیل برسند، خیلی سریع بسمت یک پاسخ مستقیم می روند. پاسخ مستقیم معمولا راهزن است و گاهی به ضد خودش تبدیل می شود. نکته مهم همین است که مسئله را به چه صورت بفهمیم و چه طور صورت بندی نماییم.
مخاطبان شهرداد چه کسانی هستند؟ آیا تخصص یا سابقه خاصی برای ورود به این نوبت ها لازم است؟
وقتی از طرح شهروندی صحبت می نماییم، تخصص برای ما ملاک نیست. مهم اینست که شهروند بتواند آگاهی لازم را پیدا کند، مسئله را درست بفهمد و اگر قصد مطالبه گری دارد، مطالبه درستی مطرح کند.
برای مثال، تهران از یک سو با کمیابی آب مواجه می باشد و آب از حوزه های مختلف به این شهر منتقل می شود و از طرفی، ظرفیت جمعیت پذیری آن افزوده می شود. ممکنست افزایش صدور پروانه ساختمانی در نگاه اول اتفاق مثبتی به نظر برسد، اما ساخت وساز بیشتر به مفهوم افزایش جمعیت پذیری و بنابراین تشدید فشار بر منابع آب است. بدین سبب آن چه برای ما اهمیت دارد، توانایی شهروند در دیدن ارتباط میان مسایل و صورت بندی درست آنهاست.
آیا برای حضور در شهرداد محدودیت سنی یا جنسیتی وجود دارد؟
خیر؛ محدودیت سنی یا جنسیتی وجود ندارد و هر کسی که بخواهد می تواند در این نوبت ها شرکت نماید.
فردی که دوره های شهرداد را پشت سر می گذارد، در آخر مقرر است چه توانایی مشخصی پیدا کرده باشد؟
ما از منظر اجتماعی به شکل بندی مسئله نگاه می نماییم. البته هر صورت بندی اجتماعی می تواند جنبه های سیاسی هم داشته باشد، اما ما بدنبال بحث سیاسی نیستیم. هدف اینست که افراد بتوانند مسایل را درست تحلیل و صورت بندی کنند.
اینکه فرد بعداً کجا فعالیت کند به خودش مربوط است؛ می تواند عضو هلال احمر باشد، در یک رسانه خبرنگار باشد یا در یک نهاد حرفه ای و صنفی فعالیت کند. این که کجا ایستاده اهمیت ندارد؛ مهم اینست که پس از دوره بتواند مسائلی را که هر روز با آنها مواجه می شود بهتر صورت بندی کند و به ظاهر مشکلات اکتفا نکند.
اگر کنشگر مسئله را درست بشناسد اما صدایش در ساختار تصمیم گیری شنیده نشود، چه؟
آنچه ما در شهرداد دنبال می نماییم، اینست که فرد به عنوان یک کنشگر بتواند تشخیص دهد چه مطالبه ای دارد و چه طور آنرا در دستور کار دولت و حاکمیت قرار دهد. یکی از اشکالات ما اینست که گاهی اساساً نمی دانیم چه چیزی باید از دولت مطالبه نماییم.
برای مثال، این که از دولت بخواهیم تعداد اتوبان ها را افزایش دهد، با این مطالبه که دسترسی ساکنان منطقه شهری تهران، حتی تا فاصله ۱۰۰ کیلومتری از مرکز شهر، به حمل و نقل عمومی گسترش پیدا کند، دو خواسته بطورکامل متفاوت می باشد. بدین سبب مسئله فقط شنیده شدن صدای شهروند نیست؛ مهم اینست که این صدا حامل یک مطالبه درست و مبتنی بر شناخت دقیق مسئله باشد. یکی از توانایی های اصلی کنشگر هم همین است که مسئله و خواسته خودرا به درستی صورت بندی کند و بتواند آنرا وارد دستور کار دولت و حاکمیت کند.
پس کنشگر مطلوب شهرداد چه نسبتی با دولت دارد؛ همکاری، مطالبه گری یا نقد؟
کنشگر می تواند با نهادهای مختلف همکاری کند. هدف ما ایجاد یک فعالیت مدنی سالم و سازنده است، نه ایجاد جدل. شهروند باید بتواند در کنار دولت نقش مکمل داشته باشد و با این وجود، مطالبه درست و آگاهانه ای را مطرح کند.
البته این به مفهوم همراهی صرف با دولت نیست. کنشگر آگاه باید بتواند مسئله را درست تشخیص دهد و عملکرد و تصمیم های مسؤلان را هم نقد کند. اگر مسئولی اطلاعات نادرستی ارایه کرد یا چاره ای غیرواقع بینانه برای یک مسئله مطرح نمود، کنشگر باید توان تشخیص آنرا داشته باشد و بتواند در مقابل چنین ادعایی بایستد. بدین سبب همکاری، مطالبه گری و نقد، هر سه می توانند بخشی از کنشگری مدنی باشند.
در نهایت موفقیت شهرداد را با چه معیاری می سنجید؟ بطورمثال پنج سال دیگر چه اتفاقی باید افتاده باشد تا بگویید این پروژه موفق بوده است؟
اگر این نوبت منجربه این شود که برخی از افراد بتوانند صورت مسئله درست را از صورت مسئله اشتباه تشخیص دهند و وقتی صورت مسئله نادرستی مطرح می شود، بتوانند آنرا نقد کنند، برای ما نشانه موفقیت است.
به اجمال، بدین سبب کنشگری فقط به مفهوم گلایه یا اعتراض نیست؛ هرچند اعتراض حق مردم است. تجربه نشان داده است با افزایش آزاد راه ها، تعداد خودروها هم افزوده می شود و حتی ممکنست همان روز افتتاح یک آزاد راه شاهد راهبندان باشیم. هدف ما ایجاد یک فعالیت مدنی سالم و سازنده است، نه ایجاد جدل.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات کاربران المور در مورد این مطلب